فال حال زنان، تقدیر مقدر زمان

نام اثر

آب، آسمان

پدید آورنده اثر

آذردخت بهرام

انتشارات

چشمه

شابک

2147483647

نوبت چاپ

1

عکس پروفایل

اولین نقد نوشته شده برای این کتاب

نویسنده:مینا عارفی‌دوست


(یادداشتی بر رمان «آب، آسمان» نوشته‌ی آذردخت بهرام، نشر چشمه، 1393)

مینا عارفی‌دوست

در رمان "آب، آسمان" طرح کلی، روایت زنی پرستار به نام ناهید است که با همسرش زندگی می‌کند. ناهید شخصیتی درونگرا دارد و مرد به سبب تصادفی که داشته، در سکوت است. زن بیش از اینکه در زندگی امروز خود حضور داشته باشد، در گذشته سیر می‌کند و در حالِ مرور جنبه‌های مختلف اتفاقاتی است که با معشوقه‌ی خود داشته است. روایت طوری پیش می‌رود که زن در حادثه‌ای با معشوقه‌ی قبلی و همسر او برخورد می‌کند و این برخورد، موجب اتفاقات، تغییرات و شکسته شدن تصاویری می‌شود که زن مدت‌ها با آن زندگی کرده است. داستان، روند تحولات شخصیت است.
می‌توان گفت رمان «آب، آسمان» اشاره‌ای است به جمله‌ی شکلوفسکی درباره‌ی «تغییر در واقعیت» و کمک گرفتن از فرم و زبان برای ایجاد یک نگاه جدید. ایجاد یک فرم جدید می‌تواند وجه تمایز و برجستگی یک اثر باشد اما نقطه‌ی تعادلی میان فرم و محتوا در یک اثر موفق وجود دارد، نقطه‌ای که جامعه‌ و ادبیات امروز، به شدت به آن محتاج است. این نقطه، جایی است که می‌تواند پاسخگوی این سوال باشد که آیا هدف تلفیق و هم‌پایی فرم و محتوا برای دست‌یابی به چشم‌اندازی بهتر در یک نوشته است. یا فرم، پوشش و دست آویزی است برای گریز از پرداختن به محتوا؟ این سوال از آن رو جای تامل دارد که بدیع بودن فرم و آشنایی زدایی اثر، برای خواننده‌ی غیرحرفه‌ای می‌تواند گول‌زننده باشد و چشم‌گیری‌اش سبب شود که خواننده، عدم تعادل بین این دو عامل را فراموش کند.
در این رمان، فرم روایت و نگرش ناهید، هماهنگ هستند. بدین صورت که فصل‌بندی و پیش‌برد رمان بر اساس کارت‌های فال «یی چینگ» است و ناهید نیز پایه‌های فکری و رفتاری خود را بر اساس همین کارت‌ها و فلسفه‌ی آن گذاشته است. این روند در ابتدا خواننده را سردرگم می‌کند. چرا که خواننده‌ی ناآشنا به این فلسفه، در اوایل کتاب، پس از هر بار سعی در برقراری ارتباط با جهان داستانی ناهید، به بن‌بست می‌رسد. نویسنده مبنا را بر علم و روشی گذاشته که از دانش بسیاری از خوانندگان خارج است و برای فهم آن نیاز به اطلاعات اولیه‌ دارد. با این حال اگر خواننده صبور باشد و کمی پیش برود، فضا برای او ملموس‌تر خواهد شد و قلم نویسنده او را مجذوب خواهد کرد.
 فرم‌گرایی در این کتاب، محدود به فصل‌بندی نیست. در موتیف‌ها و نشانه‌گذاری‌هایی که کارت و تفسیرشان نقشی اساسی دارد، نویسنده سعی در انتقال مفهوم موردنظر خود دارد. به گونه‌ای که گاه این سوال پیش می‌آید که آیا نویسنده زحمت انتقال بار معنایی موردنظر خود را که باید به وسیله‌ی شخصیت‌پردازی انجام می‌شد، به گردن کارت‌ها و فرم روایت خود انداخته است؟
ناهید شخصیتی است درونگرا که بیشتر از اینکه با محیط اطراف خود درگیر باشد و دغدغه‌های بیرونی داشته باشد، با جهان درون خود و گذشته‌اش درگیر است. ناهید به جای روبه‌رویی با واقعیت و آن‌چه در حقیقت در جریان است، به تصاویر ذهنی و دست‌آویزهایی شبیه فال و کارت‌های یی‌ چینگ پناه می‌برد. وی به جای رویارویی با خود و گره‌گشایی، برای خانه‌ی خود فرم می‌آفریند، به جزییات اشیای اطرافش توجه می‌کند، و سعی در بررسی انرژی‌های اطراف دارد. انتظار می‌رفت در پایان روایت، پس از شکسته شدن تصاویر و دنیایی که ناهید از جهان بیرون برای خود ساخته است، اتفاقی در درونیات او بیافتد؛ اتفاقی که نشان دهنده‌ی ایمان آوردن او به خود باشد و ردی از اراده‌ی معطوف به خود، نه معطوف به فلسفه‌ی یی چینگ که تمام زندگی او را پر کرده است؛ نشان دهد. چرا که ناهید می‌تواند نماینده‌ی زنان ایرانی باشد که هر کدام به نحوی به چیزی بیرون از خود، برای تنظیم مبنا‌ی تفکرات و ارزش خود، تکیه زده‌اند. البته پرداخت چنین شخصیت‌هایی درونگرا کاری است بسیار ظریف. درگیری چنین شخصیت‌هایی برای خود آنها مسئله‌ی بزرگی است اما نگاه بیرون به آنها بسیار منتقدانه است، از این جهت نویسنده کاری سخت‌تر پیش رو دارد، چرا که باید درگیری‌های شخصیت را در واقعیت داستانی موجه نشان دهد.
آنچه به خوبی قابل تشخیص است و از نقاط قوت اثر محسوب می‌شود، این است که ناهید زاده‌ی داستان و و تفکرات نویسنده است. نویسنده به خوبی زیر و بم رفتاری او را می‌شناسد و ما شاهد شخصیت‌پردازی عمیق و بی‌فاصله‌ای از او هستیم. اما در برخی از شخصیت‌های فرعی داستان و نقش‌ آنها در اثر، ما شاهد نوعی فاصله‌گذاری هستیم. به طوری که گویی شخصیت‌های فرعی به نوعی به سبب نیاز اثر و برای نشان دادن تضاد و یا مفهومی خاص وارد کار شده‌اند. این نگاه، از طرفی نقطه‌ی قوت رمان است، چون نشان می‌دهد نویسنده تمامی زوایای اثر خود را به خوبی بررسی کرده است؛ و از طرفی می‌تواند محل تردید باشد، چرا که چیدمان شخصیت‌های فرعی و ورود آنها، در هماهنگی صد درصد با اثر نیست. آنقدر که ناهید و دو شخصیت مقابل او در تار و پود اثر نشسته‌اند، دیگرِ شخصیت‌ها در چنین موقعیتی قرار ندارند. به عنوان مثال می‌توان به شخصیت "زهرا" و یا "مادر" اشاره کرد. نویسنده، لزوم ریشه‌یابی شخصیتی ناهید را درک کرده و می‌داند پیچیدگی‌های این شخصیت بدون فلاش‌بک و تحلیل کودکی‌اش ناهید قابل پذیرش نیست. اما در توجیه برخی قسمت‌ها، شخصیت "مادر" گویی به اثر سنجاق شده است. به طور مثال، در ابتدا «مادر» به عنوان یک شخصیت منفی که ناهید علاقه‌ای به دیدنش ندارد دیده می‌شود و بعد، در اواسط اثر، بدون پیش‌ درآمد و یا تغییر در وضعیت روحی و شخصیتی ناهید، می‌بینیم که ناهید برای مادرش دلتنگ می‌شود و حتی خواهان وجود او در زندگیش است. همین نقد بر شخصیت دیگر رمان، «زهرا» نیز وارد است. رمان با به تصویر کشیدن زهرا شروع می‌شود اما در پرداخت و علت وجودی او فقط به صورت یک دستاویز عمل می‌کند و هم‌پای روایت پیش نمی‌رود. اگرچه می‌توان برداشتی نمادین و به نوعی زیرلایه‌ای از تشابه در "زهرا" و شخصیت اصلی داشت. در اشاره به شخصیت‌های فرعی دیگر، وجود زنان در رمان از نظر نمادین قابل فهم و ستایش است، زیرا تفاوت‌های شخصیتی و دید آنها به زندگی به تفهیم خط کلی و مفهوم اثر کمک می‌کند.
در دیدی جزئی‌تر ، گاه در برخی از قسمت‌های رمان (شاید در حد چند جمله یا پاراگراف) اینطور به نظر می‌رسد که نویسنده تنها خواسته است جواب سوالات احتمالی خواننده را بدهد. یعنی ما شاهد توصیف‌ها، تصویرها و یا حتی دیالوگ‌هایی هستیم که در هماهنگی و همرنگی با متن نیستند و در موقعیت ننشسته اند و تنها به خاطر فهم نوشتاری و هوش نویسنده به‌کار رفته است.
به طور کلی می‌توان گفت بیش از هر چیز، نویسنده‌ی این اثر "نوشتن" و "چگونه نوشتن" را بلد است. تغییر راوی‌ها به منظور نشان دادن یک روایت از نقطه‌نظرهای مختلف، توانایی نوشتن دیالوگ‌های به موقع و متناسب با شخصیت‌ها، و جرات نهفته در ایجاد یک روند جدید، به خودی خود دلایلی کافی است برای خواندن رمان «آب، آسمان».

 

نظر شما درباره ی این نقد چیست

نقد شما بر این اثر چیست؟

please login to send new review

فال حال زنان، تقدیر مقدر زمان

دوسش دارم(0)

تاریخ انتشار۹۶/۰۱/۱۴

تعداد بازدید 0
توسط:مینا عارفی‌دوست
QR code

به اشتراک گذاری نقد



ارسال پیام


اشتراک در دسته های مورد علاقه

نقدنامه

نقد نامه پایگاه داوری و قضاوت دوجانبه
از همه منتقدین محترم دعوت می‌شود، دیدگاه خود را درباره آثار هنری با دیگران به اشتراک بگذارند.

021-22747204
naghdname7@gmail.com

© قدرت گرفته از Open Classifieds / طراحی و بهینه سازی مدیاتیم